Informacioni centar "Komentar"

Ni brojni Beograđani koji svaki dan prolaze pored najlepših palata, crkava ili privatnih kuća u svom gradu ne znaju da su ih projektovali ruski arhitekti. Zgrade Vlade Srbije, Ministarstva spoljnih poslova i Generalštaba, pozorišta Manjež (danas Jugoslovensko dramsko) samo su neka od tih zdanja arhitekata poreklom iz Rusije koji su posle Oktobarske revolucije, zahvaljujući kralju Aleksandru Karađorđeviću, našli uhleblje u Srbiji.

Pre nekoliko godina održana je izložba posvećena delima ruskih arhitekata u Beogradu, koja i dan-danas pobuđuje pažnju. Urednik izložbe Gordana Gordić, istoričarka umetnosti, kaže da je nedavno dobila poziv iz ruskog grada Astrahana za novo gostovanje

Monumentalna zdanja

- Zbog stalnih poziva razmišljamo da izložbu ponovimo, jer se o njoj još priča. Za ovih nekoliko godina proputovali smo Srbiju i Crnu Goru i sve veće gradove u Rusiji i dobili značajna priznanja, između ostalih i nagradu Ruske akademije arhitekture – kaže Gordana Gordić i dodaje:

- Beograd podseća na veliki salon arhitekture, jer se na njegovim trgovima, ulicama, građevinama i fasadama prepoznaju uticaji različitih stilova i epoha, a jedan od najznačajnijih uticaja došao je iz Rusije. Najpoznatiji arhitekti emigranti su Nikola Krasnov, Sergej Smirnov, Vasilije Baumgarten, zatim Viktor Lukomski, Đorđe Kovaljevski, Roman Vrhovski, Vasilij Androsov i Valerij Staševski. Od mlađih, koji su studije završili u Beogradu, pomenuću Andreja Papkova, Grigorija Samojlova i Petra Anagnosnija.

Po završetku Prvog svetskog rata država je želela da zida zdanja koja će biti monumentalna, a za to su bili najpogodniji ruski arhitekti. Oni su svojim projektima najbolje izražavali snagu i veličinu novostvorene Kraljevine Srba, Xrvata i Slovenaca.

Krasnov – najpoznatiji

Najpoznatiji ruski arhitekta koji je radio kod nas Nikola Petrovič Krasnov (1864-1839) rođen je u Moskvi, završio je Moskovsko učilište slikarstva, vajarstva i graditeljstva 1885. godine. Radio je kao gradski arhitekta u Jalti, a zatim na Krimu na izgradnji dvoraca zbog čega je dobio zvanje „Arhitekte Ruskog carskog dvora” 1911. godine. Dve godine kasnije postao je i „akademik arhitekture”.

U Beograd Krasnov je došao 1922. godine posle tridesetpetogodišnjeg plodnog rada. Zaposlio se u Ministarstvu građevina Kraljevine SXS gde je postao inspektor Arhitektonskog odeljenja i do svoje smrti, 1939. punih sedamnaest godina rukovodio projektantskom grupom u Odseku za monumentalne građevine. Iako mu je pravo ime Nikolaj, u znak zahvalnosti i odanosti novoj otadžbini na svim projektima potpisivao se kao Nikola. Sahranjen je 1939. godine na ruskoj parceli beogradskog Novog groblja.

Nikola Krasnov je ostavio najveći uticaj, on je projektovao današnju zgradu vlade, koja je tada bila zgrada Ministarstva finansija. Ovo zdanje zidano je između 1926. i 1928. godine, a dograđeno 1938. takođe po projektu Krasnova. Isti autor je projektovao i zgradu Ministarstva spoljnih poslova u kojoj je u to vreme bilo smešteno Ministarstvo šuma i rudnika..

Objekat je građen između 1926. i 1929. godine i predstavlja jednu od najvećih građevina Beograda u prvoj polovini prošlog veka. Krasnov je uradio enterijer zgrade Narodne skupštine i uredio park oko zgrade i osmislio ogradu. Takođe je projektovao i enterijer Starog dvora na Dedinju u stilu moskovskog Kremlja.

Petrogradski arhitekti projektovali su fasadu hotela „Moskva” u duhu tadašnje ruske moderne arhitekture, a 1972. godine kada je vršena adaptacija, enterijer je oplemenjen brojnim vitražima po zamisli Grigorija Samojlova (1904-1989).

Samojlov je projektovao porodične vile, industrijske objekte, hramove kao i monumentalne građevine od kojih je najpoznatija Palata penzionog fonda, koja je i jedno od obeležja Terazija. Od hramova, njegovo najpoznatije delo je crkva Sv. arhangela Gavrila izgrađena 1939. godine.

Velikog udela u konačnom oblikovanju Crkve Aleksandra Nevskog ima Vasilij Androsov (1873-1934) koji je projektovao i javne i stambene zgrade od kojih je najznačajnija fasada Glavne pošte.

Ponovo u emigraciju

Vasilij Fjodorovič Baumgarten (1879-?) projektovao je zgradu Generalštaba koja je izgrađena između 1924. i 1928. godine. I Dom ruske kulture, u Ulici kraljice Natalije, građen je po planu ovog arhitekte, kao najznačajnija institucija ruskih izbeglica u Beogradu.

Zgrada Patrijaršije Srpske pravoslavne crkve izgrađena je 1934. godine na mestu nekadašnje mitropolije po projektu Viktora Lukomskog (1884-1947). To je i najznačajnije delo ovog arhitekte koji je došao u Beograd 1920. godine i bio zaposlen u Ministarstvu građevina.

Valerij Staševski (1882-1945) jedna je od najinteresantnijih ličnosti među ruskim arhitektama u Beogradu – projektovao je oko dve hiljade objekata, među kojima Rusku crkvu na Tašmajdanu i celo jedno naselje – Činovničku koloniju na Voždovcu. Posle Drugog svetskog rata ponovo je bio prinuđen da potraži neku drugu zemlju za život, pa je emigrirao u Maroko.

Nažalost, on nije bio jedini koga je zadesila takva sudbina, uprkos velikim delima koje su ostavili iza sebe. Ne samo u Beogradu, već i u Novom Sadu, Nišu i drugim gradovima, mnogi arhitekti nisu smeli da čekaju dolazak novih vlasti i odlučili su da posle Rusije i Jugoslavije potraže neku treću zemlju za život, uglavnom u Južnoj ili Severnoj Americi.

Dragoljub STEVANOVIĆ

Srodni članci:

• Osam vekova rusko-srpskih specijalnih odnosa
• Istinski spas ili lažni idoli?
• Faktori bezbednosti Balkana: geopolitičke i energetske protivrečnosti
• Nikolaj Petrovič Krasnov
• Manifest prosvećenog konzervatizma